Kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża świętego w Leśnie należy do najlepiej zachowanych i najbardziej oryginalnych drewnianych kościołów kaszubskich. Istnienie kościoła i parafii w Leśnie potwierdzają dopiero źródła z 1534 roku. W tym roku kościół w Leśnie zostaje wymieniony w inwentarzu dóbr biskupa włocławskiego. Wtedy był to kościół pw. świętej Katarzyny. W okresie reformacji, pod koniec XVI wieku, utracił on status kościoła parafialnego, był filią kościoła w Brusach. Nowy kościół wzniesiono w latach 1634-1687. Rok 1687, był rokiem kolejnej wizytacji biskupiej. W tym samym czasie nastąpiła zmiana wezwania kościoła. Według Kroniki Parafialnej fundatorką nowego XVII - wiecznego kościoła była królowa Maria Ludwika Gonzaga.
Ołtarz boczny - fot. Paweł Czaja

Wieża kościoła - fot. Dariusz Kiedrowicz
Hipoteza królewskiej fundacji mogła pochodzić stąd, że kościół od początków swych dziejów był pod patronatem królewskim (wieś królewska). Zgodnie z panującymi do XIX wieku obyczajami, koszty budowy nowego kościoła stojącego we wsi królewskiej w 2/3 pokrywał król za pośrednictwem starostwa, a w 1/3 miejscowa gmina (parafia). Nie zachowały się żadne źródła dotyczące budowy kościoła. Z dokumentu wizytacyjnego z 1687 r. pochodzi jedynie informacja, że nad prezbiterium i w nawie było deskowe sklepienie, a w miejscu łączenia się prezbiterium i nawy, na dachu, była sygnatura pokryta gontem. W tym czasie kościół otaczał cmentarz z wolnostojącą dzwonnicą i cmentarną kostnicą. Dokładniejszy opis kościoła zawarty został w opisie wizytacji biskupa Szaniawskiego z 1710r.: wspomina się chór muzyczny z pozytywem organowym. Drewniany kościół poważnie przebudowano po 1710r. Na początku XIX w. dobudowano od zachodu wieżę, a już w XX w. kruchtę zachodnią.
Obecna architektura kościoła jest wynikiem kilku faz budowlanych, stanowi szczególny przypadek budowy sakralnej na Kaszubach. Istotnym wyróżnikiem w bryle architektonicznej jest wieża, która zwęża się ku górze oraz posiada charakterystyczną raczej dla południowej Polski izbicę. Odmienność potęguje wysokie spiczaste zwieńczenie. Zarówno ściany wieży, jak zwieńczenie pokryte są gontem. Szczególnym elementem, będącym efektem przebudowy, jest należący do rzadkości w niewielkich wiejskich kościołach, trójnawowy korpus.
Ołtarz główny kościoła w Leśnie - fot. Paweł Czaja

Organy Leśnieńskie - fot. Paweł Czaja
Główne wejście do kościoła umieszczono w północnej ścianie, znacznie odstępując od tradycji sytuowania wejść w elewacji południowej lub zachodniej. Na tle innych kościołów drewnianych regionu świadomie tradycyjnych w formach nawiązujących do kościołów gotyckich, kościół w Leśnie świadczy o dążności fundatorów i wykonawców do osiągnięcia formy oryginalnej, pozbawionej wpływów z innych środowisk. Kościół w Leśnie ze względu na nietypowy styl architektoniczny, jak i zachowane zabytkowe wyposażenie jawi się jako niezwykle cenny zabytek drewnianej architektury sakralnej.
Na uwagę zasługuje XVII - wieczna barokowa Grupa Ukrzyżowania z belki tęczowej oraz XVII- wieczne ołtarze. Zachował się również interesujący prospekt organowy z początków XVIII w. i ołtarz boczny z prezbiterium z poł. XVIII w. W XX w. ściany wewnętrzne prezbiterium, korpusu nawowego i kolumn wspierających chór muzyczny oczyszczono z XIX-wiecznej, olejnej malatury przywrócono im fakturę surowego zapokostowanego drewna. Poddano konserwacji cenne XVII- i XVIII-wieczne wyposażenie kościoła. W 1975 r. wykonano konserwacje ołtarzy, ambony, organów i chóru muzycznego. Oczyszczone ściany wewnętrzne pokryto warstwą pokostu zmieniając tym tradycyjny charakter wnętrza. Ostatni remont przeprowadzono w 1993-1994 r. wymieniając zewnętrzne odeskowanie gontowe pokrycie dachów i ścian wieży.
Projekt i wykonanie R-net